Wat zijn third places, waarom zijn ze zo cruciaal voor onze steden, en waar vind je ze in Utrecht?
De term third place, in het Nederlands derde plek, werd geintroduceerd door de Amerikaanse socioloog Ray Oldenburg in zijn invloedrijke boek The Great Good Place (1989). Oldenburg onderscheidde drie soorten plekken in het leven van mensen: de eerste plek (thuis), de tweede plek (werk of school) en de derde plek: de publieke ruimte waar mensen vrijwillig samenkomen.
Volgens Oldenburg kenmerken echte derde plekken zich door een aantal eigenschappen: ze zijn op neutraal terrein (niemand speelt heer en meester), toegankelijk voor iedereen, gericht op gesprek en ontmoeting, en bezocht door vaste gasten die een gemeenschapsgevoel creeren.
Foto: bibliotheek
"The third place is a generic designation for a great variety of public places that host the regular, voluntary, informal, and happily anticipated gatherings of individuals beyond the realms of home and work."
Foto: ontmoeting
De politicoloog Robert Putnam liet in zijn studie Bowling Alone (2000) zien hoe sociaal kapitaal, de netwerken, normen en het vertrouwen dat mensen verbindt, in de twintigste eeuw sterk is afgenomen. Putnam analyseerde hoe mensen steeds meer in isolement zijn gaan leven: minder lid van verenigingen, minder actief in de buurt, minder sociale contacten.
Derde plekken zijn juist plekken waar sociaal kapitaal wordt opgebouwd. Wanneer een buurtbewoner elke week naar de bibliotheek gaat en daar de bibliotheekmedewerker, de student met zijn laptop en de gepensioneerde met zijn krant tegenkomt, ontstaat een informeel netwerk van bekenden.
Eenzaamheid is in Nederland een serieus volksgezondheidsvraagstuk. Uit de Sociale Staat van Nederland (Sociaal en Cultureel Planbureau) blijkt dat een aanzienlijk deel van de Nederlanders zich matig tot ernstig eenzaam voelt. Eenzaamheid neemt toe met de leeftijd, maar ook onder jongvolwassenen en studenten is het een groeiend probleem.
Derde plekken zijn bij uitstek geschikt om eenzaamheid te doorbreken: ze zijn laagdrempelig (je hoeft niet te reserveren), gratis of goedkoop (geen financiele drempel), en sociaal van aard (ontmoeting staat centraal).
1 op 4
Nederlanders voelt zich (matig) eenzaam
Bron: SCP, Sociale Staat van Nederland
"Een wijk met een goed functionerend buurthuis, een bibliotheek en een fijn park is een wijk waar mensen graag wonen, waar criminaliteit lager is en waar bewoners meer betrokken zijn."
Voor studenten en zzp'ers zijn derde plekken van onschatbare waarde. Niet iedereen heeft thuis een rustige werkkamer; in gedeelde studentenkamers en kleine appartementen is concentreren lastig. Bibliotheken bieden een gratis alternatief: stilteruimtes, werkplekken met stroom, en gratis wifi.
In Utrecht zijn de vestigingen van Bibliotheek Utrecht, met name de centrale vestiging op de Neude, populaire studieplekken voor studenten van de Universiteit Utrecht en de Hogeschool Utrecht. Het feit dat deze plekken gratis zijn, is cruciaal.
Foto: studeerplekken
Bibliotheken
Gratis, stil, met werkplekken en wifi. Ideaal voor studeren en werken, voor iedereen toegankelijk.
Buurtcentra
Ontmoeting, activiteiten en een kop koffie. Vaak gratis of heel goedkoop, het hart van de wijk.
Parken
Gratis, buiten, altijd open. Goed voor lichaam en geest, seizoensafhankelijk maar onmisbaar.
Horeca (binnenkort)
Cafes met verblijfsdeals tijdens rustige uren. Speciaal voor studenten en remote workers.
Foto: park Utrecht
Buiten zijn, bewegen en sociaal contact zijn drie pijlers van mentale gezondheid die wetenschappelijk goed onderbouwd zijn. Parken als het Griftpark, Wilhelminapark en Maximapark in Utrecht zijn gratis, altijd toegankelijk en bieden precies dit.
Steden die investeren in groene, toegankelijke publieke ruimte investeren direct in de volksgezondheid. De combinatie van natuur, beweging en toevallige ontmoetingen maakt parken tot misschien wel de meest democratische derde plekken die er zijn.
Op onze interactieve kaart vind je alle bibliotheken, buurtcentra en parken in de stad, met actuele openingstijden en filters.